ดอกเบญจมาศ ความหมาย แต่ละสีบอกอะไร ใช้ในงานศพไทยได้ไหม

ดอกเบญจมาศ ความหมาย หลักคือความจริงใจ ความยั่งยืน และการรำลึกถึงผู้ที่จากไป ในวัฒนธรรมจีนและญี่ปุ่นดอกชนิดนี้แทนอายุยืนและเกียรติยศ ส่วนในยุโรปหลายประเทศใช้เป็นดอกไม้สำหรับวางหลุมศพโดยเฉพาะ สำหรับงานศพไทย เบญจมาศสีขาวคือดอกไม้ที่พบมากที่สุดในพวงหรีดและงานจัดหน้าหีบ เพราะสีสุภาพ ทรงดอกแน่น และอยู่ได้หลายวัน บทความนี้อธิบายความหมายรายสี วิธีใช้ให้เหมาะกับธรรมเนียมไทย และเคล็ดลับดูแลให้ดอกสดจนจบงาน

ดอกเบญจมาศ ความหมาย คืออะไร และทำไมจึงผูกกับการไว้อาลัย?

เบญจมาศสื่อถึงความจริงใจ มิตรภาพที่ยืนยาว และการระลึกถึงคนที่จากไปอย่างสงบ ที่ดอกชนิดนี้ผูกกับงานไว้อาลัยเพราะสองเหตุผลซ้อนกัน เหตุผลแรกคือคติจากยุโรปที่ใช้เบญจมาศวางหลุมศพในวันรำลึกผู้ล่วงลับช่วงต้นเดือนพฤศจิกายน เหตุผลที่สองคือคุณสมบัติของดอกเองที่บานทน กลีบไม่ร่วงง่าย จึงเหมาะกับงานที่ต้องตั้งดอกไม้ไว้หลายวัน

ในฝั่งเอเชียตะวันออก ความหมายกลับต่างออกไปอย่างสิ้นเชิง จีนจัดเบญจมาศเป็นหนึ่งในสี่ยอดพรรณไม้คู่กับกล้วยไม้ ไผ่ และบ๊วย โดยแทนความสง่างามของผู้สูงวัยที่ยังยืนหยัดในฤดูหนาว ส่วนญี่ปุ่นยกให้เป็นสัญลักษณ์ของราชวงศ์ถึงขั้นใช้เป็นตราประจำพระราชวงศ์ ความหมายด้านอายุยืนและเกียรติยศนี้ทำให้คนจีนไทยจำนวนไม่น้อยใช้เบญจมาศทั้งในงานมงคลและงานอวมงคล โดยแยกกันที่สีและรูปแบบการจัด

เมื่อสองคติมาบรรจบกันในสังคมไทย ผลลัพธ์คือเบญจมาศกลายเป็นดอกไม้อเนกประสงค์ที่คนเข้าใจตรงกันว่าใช้ในงานศพได้โดยไม่ผิดธรรมเนียม แต่ก็ยังใช้ในงานไหว้และงานมงคลได้ถ้าเลือกสีให้ถูก จุดตัดสินอยู่ที่บริบทมากกว่าตัวดอก การเข้าใจเรื่องนี้ช่วยให้เลือกดอกไม้ได้มั่นใจขึ้นเวลาต้องสั่งของด่วนภายในไม่กี่ชั่วโมง

อีกมุมที่คนมักไม่รู้คือชื่อเรียกในตลาดดอกไม้ ช่างดอกไม้ไทยมักเรียกเบญจมาศดอกใหญ่ว่ามัม และเรียกชนิดดอกเล็กช่อแตกแขนงว่าเบญจมาศหนู ทั้งสองเป็นพืชสกุลเดียวกัน ต่างกันที่ขนาดและการเด็ดตาข้าง ถ้าสั่งดอกไม้ทางโทรศัพท์แล้วบอกแค่คำว่าเบญจมาศ ร้านอาจตีความคนละแบบกับที่เราคิด การระบุขนาดและสีให้ชัดจึงช่วยลดความผิดพลาดได้มาก

ดอกเบญจมาศแต่ละสี ความหมายต่างกันอย่างไร?

เมื่อพูดถึง ดอกเบญจมาศ ความหมาย ที่ต่างกันมากที่สุดคือเรื่องสี สีขาวหมายถึงความบริสุทธิ์และการไว้อาลัย เป็นสีที่ใช้ในงานศพไทยมากที่สุด สีเหลืองในคติจีนหมายถึงความมงคลและอายุยืน แต่ในคติตะวันตกกลับสื่อถึงความเศร้าและความรักที่ไม่สมหวัง สีแดงหมายถึงความรักและความปรารถนาดี ส่วนสีชมพูและม่วงสื่อถึงความอ่อนโยนและความคิดถึง การเลือกสีจึงต้องดูว่าผู้รับยึดคติแบบไหนเป็นหลัก

สีของเบญจมาศ	ความหมายหลัก	เหมาะกับงานแบบไหน
ขาว	ความบริสุทธิ์ ความจริงใจ การไว้อาลัย	งานศพ พวงหรีด ดอกไม้หน้าหีบและหน้าเมรุ
เหลือง	อายุยืนและมงคลตามคติจีน แต่สื่อความเศร้าในคติตะวันตก	งานไหว้บรรพบุรุษ หรือผสมในหรีดโทนอบอุ่น
ชมพู	ความอ่อนโยน ความคิดถึง	งานอำลาผู้หญิงหรือผู้เยาว์ ตามที่ครอบครัวขอ
ม่วง	ความสงบ ความสุขุม การให้เกียรติ	งานที่ต้องการโทนสุภาพแต่ไม่ขาวล้วน
แดง	ความรัก ความปรารถนาดี	งานมงคล งานแสดงความยินดี ไม่ใช้ในงานศพ

ในทางปฏิบัติ พวงหรีดและดอกไม้หน้าศพในกรุงเทพฯ ใช้เบญจมาศขาวเป็นโครงหลักแล้วแซมด้วยสีอ่อนอย่างเขียวหรือชมพูอ่อนเพื่อไม่ให้ดูแข็งเกินไป ครอบครัวเชื้อสายจีนบางบ้านขอให้ใส่สีเหลืองร่วมด้วยเพราะถือเป็นสีแห่งความกตัญญู ส่วนงานที่ผู้จากไปเป็นคนหนุ่มสาว เจ้าภาพหลายรายเลือกโทนชมพูอ่อนหรือขาวชมพูเพื่อให้บรรยากาศนุ่มนวลขึ้น ทั้งหมดนี้ทำได้และไม่ถือว่าผิดธรรมเนียม

ข้อควรระวังมีเพียงเรื่องเดียวคือสีแดงสด ซึ่งคนไทยส่วนใหญ่มองว่าเป็นสีของงานรื่นเริง จึงไม่ควรใช้เป็นสีหลักในพวงหรีด เว้นแต่เจ้าภาพร้องขอเองด้วยเหตุผลเฉพาะของครอบครัว หากไม่มั่นใจให้ยึดโทนขาวไว้ก่อนเสมอ เพราะเป็นสีที่ปลอดภัยที่สุดในทุกความเชื่อ อ่านเปรียบเทียบกับดอกไม้ชนิดอื่นที่นิยมใช้ได้ที่ ดอกลิลลี่สีขาว ความหมาย

ใช้ดอกเบญจมาศในงานศพไทยอย่างไรให้เหมาะสม?

ใช้ได้สามรูปแบบหลัก คือเป็นดอกยืนพื้นในพวงหรีด เป็นดอกประดับแจกันและโครงหน้าหีบ และเป็นดอกในงานจัดหน้าเมรุที่ต้องใช้ปริมาณมาก หลักง่าย ๆ คือให้เบญจมาศขาวทำหน้าที่เป็นพื้นหลังที่สะอาดตา แล้วใช้ดอกที่มีทรงเด่นกว่าอย่างลิลลี่หรือกุหลาบเป็นจุดสายตา งานจะดูมีมิติโดยไม่ต้องเพิ่มงบมาก

เหตุผลที่ร้านดอกไม้เลือกเบญจมาศเป็นดอกยืนพื้นคือความคุ้มค่าและความทน ดอกชนิดนี้จัดอยู่ในกลุ่มไม้ตัดดอกเศรษฐกิจที่มีเข้าตลาดทุกวัน ปลูกมากทางภาคเหนือของไทย ทำให้ราคาไม่ผันผวนเท่าดอกนำเข้า ข้อมูลพฤกษศาสตร์และสายพันธุ์ในสกุลนี้อ่านเพิ่มได้ที่บทความ เบญจมาศ ซึ่งอธิบายลักษณะดอกและถิ่นกำเนิดไว้ครบ

เรื่องจำนวนดอกไม่มีข้อห้ามตายตัวในธรรมเนียมไทย ต่างจากบางประเทศที่ถือเรื่องเลขคู่เลขคี่อย่างเคร่งครัด สิ่งที่คนไทยให้ความสำคัญมากกว่าคือความเรียบร้อยของโครงหรีด ป้ายชื่อผู้ส่งที่สะกดถูก และเวลาที่ของไปถึงศาลาก่อนพิธีเริ่ม ถ้าส่งพวงหรีดในนามบริษัท ควรตรวจตัวสะกดชื่อหน่วยงานกับผู้ส่งอีกรอบก่อนยืนยันออร์เดอร์ เพราะป้ายที่ผิดแก้ยากเมื่อของถึงวัดแล้ว

สำหรับคนที่ยังไม่แน่ใจว่าควรส่งพวงหรีดหรือจัดดอกไม้หน้าหีบ ให้ดูจากความสัมพันธ์กับเจ้าภาพเป็นหลัก เพื่อนร่วมงานและคู่ค้าส่งพวงหรีดก็เพียงพอ ส่วนญาติสนิทหรือครอบครัวมักรับหน้าที่จัดดอกไม้หน้าหีบและหน้าเมรุ ซึ่งใช้เบญจมาศจำนวนมากกว่ามาก ดูภาพรวมของแต่ละแบบและช่วงราคาได้ที่ ดอกไม้งานศพมีกี่แบบ ก่อนตัดสินใจสั่ง

เลือกและดูแลดอกเบญจมาศอย่างไรให้สดตลอดงาน?

เลือกดอกที่กลีบชั้นนอกยังแน่น ไม่ช้ำน้ำ เกสรกลางยังไม่แผ่เต็มที่ และก้านแข็งไม่นิ่ม ดอกที่บานเต็มที่แล้วจะอยู่ได้เพียงสองถึงสามวัน ขณะที่ดอกที่บานราวแปดสิบเปอร์เซ็นต์อยู่ได้ห้าถึงเจ็ดวัน ซึ่งครอบคลุมงานสวดพระอภิธรรมทั้งงานพอดี เมื่อได้ดอกมาแล้วให้ตัดก้านเฉียงใต้น้ำและเปลี่ยนน้ำทุกวัน เท่านี้ก็ยืดอายุได้อีกหลายวัน

ศัตรูตัวจริงของดอกไม้ในศาลาวัดคือลมจากพัดลมเพดานและแดดบ่ายที่ส่องเข้าด้านข้าง ทั้งสองอย่างทำให้ดอกคายน้ำเร็วจนกลีบเหี่ยวก่อนเวลา ทางแก้คือวางแจกันให้พ้นแนวลมตรง เติมน้ำในโอเอซิสทุกเช้าเย็น และเด็ดใบที่จมน้ำออกให้หมดเพราะใบเน่าคือสาเหตุที่ทำให้น้ำเสียและก้านตัน

ถ้าเป็นงานหลายคืน ควรตกลงกับร้านตั้งแต่แรกว่ามีรอบเข้าเช็กและรีเฟรชดอกไหม ร้านที่ทำงานศพเป็นประจำจะเข้ามาเปลี่ยนดอกที่โรยเฉพาะจุดโดยไม่ต้องรื้อทั้งโครง ซึ่งประหยัดกว่าการสั่งชุดใหม่ทั้งหมด ค่าใช้จ่ายส่วนนี้ควรถามให้ชัดตั้งแต่ตอนเสนอราคา ไม่ใช่ไปคุยกันหน้างาน

ด้านงบประมาณ พวงหรีดที่ใช้เบญจมาศเป็นดอกหลักในกรุงเทพฯ เริ่มต้นราวหนึ่งพันถึงสองพันบาท ส่วนงานจัดดอกไม้หน้าหีบที่ใช้ปริมาณดอกมากกว่าอยู่ในหลักหลายพันขึ้นไปตามขนาดโครง ตัวเลขนี้เป็นช่วงราคาตลาดกลางปี 2569 และขยับตามฤดูดอกไม้ ควรสอบถามราคาปัจจุบันกับร้านก่อนสั่งทุกครั้ง

คำถามที่พบบ่อยเรื่องดอกเบญจมาศ

ถาม: ดอกเบญจมาศ ความหมาย ในงานมงคลกับงานศพต่างกันไหม
ตอบ: ต่างที่สีและบริบท สีขาวสื่อการไว้อาลัยจึงใช้ในงานศพ ส่วนสีเหลืองและแดงสื่อความมงคลและอายุยืนตามคติจีน ใช้ในงานไหว้และงานแสดงความยินดีได้ ตัวดอกเองไม่ได้เป็นดอกอัปมงคลในตัวมันเอง

ถาม: เบญจมาศกับดอกมัมคือดอกเดียวกันหรือเปล่า
ตอบ: เป็นพืชสกุลเดียวกัน คำว่ามัมมาจากชื่อภาษาอังกฤษของเบญจมาศ ช่างดอกไม้ไทยมักใช้คำว่ามัมเรียกชนิดดอกใหญ่ก้านเดี่ยว และเรียกชนิดช่อเล็กว่าเบญจมาศหนู

ถาม: เบญจมาศในพวงหรีดอยู่ได้กี่วัน
ตอบ: ปกติห้าถึงเจ็ดวันถ้าไม่โดนลมพัดลมตรงและมีการเติมน้ำสม่ำเสมอ ซึ่งยาวกว่าดอกกุหลาบและลิลลี่ที่มักโรยก่อนภายในสองถึงสามวัน

ถาม: ส่งพวงหรีดเบญจมาศสีเหลืองไปงานศพได้ไหม
ตอบ: ได้ถ้าครอบครัวผู้วายชนม์เป็นคนไทยเชื้อสายจีน เพราะสีเหลืองสื่อถึงความกตัญญูและอายุยืน แต่ถ้าไม่ทราบธรรมเนียมของบ้านนั้น ให้เลือกโทนขาวไว้ก่อนจะปลอดภัยที่สุด

ถาม: สั่งพวงหรีดเบญจมาศด่วนภายในวันเดียวได้ไหม
ตอบ: ได้ เบญจมาศเป็นดอกที่มีเข้าตลาดทุกวัน ร้านในกรุงเทพฯ จึงจัดและส่งถึงวัดได้ภายในไม่กี่ชั่วโมง ควรแจ้งชื่อวัด ศาลา และเวลาเริ่มพิธีให้ครบตั้งแต่ตอนสั่ง

ข้อมูลตรวจสอบโดยทีม Bforal ร้านพวงหรีดและดอกไม้งานศพ ส่งด่วนทั่วกรุงเทพฯ · อัปเดต สิงหาคม 2569